Setna rocznica matury Jerzego Różyckiego to niezwykła okazja, by przenieść się myślą do czasów, gdy świat wyglądał inaczej, lecz młodzieńcze marzenia, ambicje i odwaga były dokładnie takie same jak dziś. Dziś oddajemy hołd tamtemu pokoleniu, które w trudnych czasach potrafiło zachować ducha wiedzy, odwagi i odpowiedzialności. Oddajemy hołd szczególnie wybitnemu kryptologowi Jerzemu Różyckiemu - tymi słowami 17 kwietnia w I Liceum Ogólnokształcącym rozpoczęła się uroczystość upamiętniająca absolwenta Gimnazjum Koedukacyjnego Towarzystwa Szkoły Średniej w Wyszkowie nad Bugiem. Jerzy Różycki, jako współtwórca sukcesu złamania szyfru Enigmy, realnie wpłynął na losy II wojny światowej. Ocenia się, że rozszyfrowanie Enigmy przyczyniło się do zwycięstwa aliantów i skróciło okrutną wojnę o 2-3 lata.
 

O wyjątkowości uroczystości świadczy obecność dwóch sztandarów szkoły: obecnego liceum i dawnego gimnazjum.

Gości, licznie zgromadzonych w murach liceum, powitała jego dyrektor Dorota Piotrowicz. Obecne były władze Powiatu Wyszkowskiego i gmin znajdujących się na naszym terenie, poseł Mariusz Popielarz, przedstawiciele Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego, Kuratorium Oświaty w Warszawie, powiatowych i gminnych jednostek organizacyjnych, służb i inspekcji, dyrektorzy, nauczyciele i uczniowie z całego powiatu, przedstawiciele Akademii Sztuki Wojennej i Politechniki Warszawskiej. Zaproszenie przyjęli także przedstawiciele samorządów i instytucji tworzących Rodzinę Enigmy - Wielkopolskiego Urzędu Marszałkowskiego w Poznaniu, Centrum Szyfrów Enigma w Poznaniu, Urzędu Miasta Sosnowiec. Co szczególnie cieszy, na uroczystości przyjechali Magdalena i Janusz Kolczyńscy. Pani Magdalena jest siostrzenicą żony Jerzego Różyckiego, Barbary.

Na szczególne powitanie zasłużyła również Wyszkowska Rodzina Enigmy: Elżbieta Szczuka, Maciej Sarnacki, Krzysztof Arbaszewski, Leszek Marszał i Piotr Płochocki.

- Dzisiejsza uroczystość jest punktem kulminacyjnym wydarzeń upamiętniających 100-lecie matury Jerzego Różyckiego, znakomitego Polaka, matematyka, kryptologa, współtwórcy sukcesu, który przeszedł do historii jako złamanie szyfrów Enigmy, ucznia i absolwenta Gimnazjum Koedukacyjnego Towarzystwa Szkoły Średniej w Wyszkowie nad Bugiem, którego kontynuatorem jest I Liceum Ogólnokształcące im. C.K. Norwida w Wyszkowie - podkreśliła dyr. Piotrowicz. - 100 lat temu młody Jerzy Różycki stawał przed egzaminem dojrzałości, zamykając ważny etap swojej edukacji i otwierając drogę ku przyszłości, która, choć wtedy jeszcze nieznana, okazała się być niezwykła. Był to moment symboliczny, w którym talent, pracowitość, ciekawość świata zaczęły prowadzić go ku osiągnięciom o ogromnym znaczeniu. Dziś, wspominając jego maturę, nie celebrujemy jedynie szkolnego egzaminu sprzed 100 lat. Oddajemy hołd drodze, która się od niego rozpoczęła, drodze pełnej pasji, odpowiedzialności i służby wyższym wartościom. To także okazja, by przypomnieć sobie, jak wielką siłę mają wiedza, determinacja i współpraca.

W 2007 r. ukazała się książka Marka Grajka „Enigma. Bliżej prawdy”, z której dowiedzieliśmy się, że Jerzy Różycki zdał maturę w Wyszkowie nad Bugiem. - W archiwach Uniwersytetu Poznańskiego znajdują się dokumenty potwierdzające fakt ukończenia przez Jerzego Różyckiego gimnazjum w Wyszkowie. W dokumentacji naszej szkoły z lat 20. XX w. zachowały się arkusze ocen z nazwiskami uczniów, jednak bez innych danych. Dlatego z pomocą poznańskich dokumentów mogliśmy potwierdzić związek Jerzego Różyckiego z gimnazjum - przypomniała Dorota Piotrowicz.

Jego sylwetka została zaprezentowana w publikacji o historii liceum wydanej w 2014 r. z okazji 100-lecia „Norwida”. 10 lat temu odbyły się podniosłe uroczystości związane z 90-leciem matury Jerzego Różyckiego. Imię kryptologa nadano rondu zlokalizowanemu w pobliżu szkoły, a znajdująca się w parku ławeczka Jerzego Różyckiego jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc w mieście. Od kilku lat organizowane są różne konkursy i turnieje upamiętniające wybitnego kryptologa.

- Pamięć o Jerzym Różyckim jest nie tylko pielęgnowana, ale też twórczo rozwijana i przekazywana w sposób nowoczesny i inspirujący. Tegoroczny, kwietniowy tydzień poświęcony Jerzemu Różyckiemu, który tą uroczystością kończymy, był również pełen wspaniałych wydarzeń, które łączyły siły szkół ponadpodstawowych i podstawowych z terenu powiatu wyszkowskiego. Mam wrażenie, że po tym tygodniu nasza Wyszkowska Rodzina Enigmy znowu się powiększyła - zauważyła Dorota Piotrowicz.

Za popularyzację postaci Jerzego Różyckiego, zaangażowanie i pasję Dorota Piotrowicz szczególnie podziękowała Elżbiecie Szczuce, autorce książki „Jerzy Różycki. Jeden z pogromców Enigmy”.

- Jerzy Różycki, maturzysta rocznika 1926, zwyczajny chłopak, który 100 lat temu spacerował po wyszkowskich ulicach, dzielił z rówieśnikami te same młodzieńcze troski i nadzieje. Nie przypuszczał, jak wielkie wyzwanie i wielka odpowiedzialność czekają go w przyszłości. Dzisiejsze obchody to dla mnie radosne potwierdzenie, że pamięć o naszych najwybitniejszych mieszkańcach wciąż żyje i nas jednoczy - podkreśliła starosta Marzena Dyl. - Historia Jerzego Różyckiego uczy nas wszystkich, niezależnie od wieku czy profesji, że ciekawość świata i odwaga w myśleniu to klucze, które potrafią otworzyć każde, nawet najbardziej zaryglowane drzwi.

Marian Rejewski, Henryk Zygalski i Jerzy Różycki podkreślali zespołowy charakter swojej niezwykłej pracy. - Ich misja nie toczyła się na linii frontu, lecz w głębokiej tajemnicy i ciszy gabinetu. Zamiast siły ognia, postawili na logikę. Udowodnili, że ludzki umysł potrafi przełamać każdy, nawet najbardziej złożony schemat maszyny - kontynuowała Marzena Dyl. - Dla nas, mieszkańców powiatu, ta postać ma znaczenie szczególne. Choć los kierował Różyckiego w różne zakątki świata, to właśnie tutaj, nad Bugiem, spędził lata budujące fundament dorosłego człowieka. W Wyszkowie dojrzewał i w murach szkoły, której kontynuatorem jest nasze dzisiejsze liceum, krystalizowała się jego pasja oraz hartował intelekt. Jako wspólnota czujemy dumę, że nasza ziemia stała się dla niego domem w kluczowym czasie poszukiwania własnej drogi.

- Pamiętajcie o maturzyście z Wyszkowa - starosta zwróciła się do uczniów. - Pokazał on, że rzetelna wiedza potrafi rozbić najtrwalszy mur. Bądźcie dumni, że uczycie się w miejscu, które ukształtowało jednego z najbardziej pasjonujących ludzi w naszej najnowszej historii. Niech postać Jurka przypomina wam, że wielkie rzeczy najczęściej biorą się z pasji i wiary w to, że każdy z was może napisać ciąg dalszy tej opowieści. 

Na uroczystość złożyły się prelekcje i wykłady. Przedstawicie Akademii Sztuki Wojennej (dr Wioletta Mioduszewska oraz studenci Patryk Kamiński i Kacper Lenczewski) przygotowali prelekcję „Od wojny polsko-bolszewickiej do Enigmy – Biuro Szyfrów i narodziny polskiej szkoły kryptologii”. O tym, jak doszło do złamania Enigmy, opowiedział dr Maksym Kempiński z Centrum Szyfrów Enigma w Poznaniu, a nauczyciel wyszkowskiego liceum Janusz Kosiński przypomniał, że Jerzy Różycki był nie tylko kryptologiem. Obronił pracę magisterską z filozofii w zakresie matematyki, a kilka lat później - z filozofii w zakresie geografii.

Niestety, do Wyszkowa nie mógł przyjechać dr Marek Grajek, historyk, matematyk i kryptolog, uznawany za wybitnego eksperta w dziedzinie łamania niemieckich szyfrów. Podążając śladami polskich kryptologów, kilkukrotnie odwiedzał Wyszków, ale tym razem skierował do zgromadzonych kilka słów za pomocą nagrania wideo.

O ciekawym szkolnym fotograficznym projekcie upamiętniającym czasy z minionej epoki opowiedziała nauczycielka historii Agnieszka Głowacka.

- to nie tytuł hollywoodzkiego filmu szpiegowskiego, a widowiska artystycznego przygotowanego na tę szczególną uroczystość przez uczniów i nauczycieli liceum, Marzenę Delugę i Agnieszkę Łazicką-Andrusiuk. Scenariusz napisało życie i wielka miłość Jerzego Różyckiego do żony Barbary. „Kocham Cię, Basiu, miłością, jaka dotychczas w książkach tylko spotykałem” - pisał w jednym z listów. Odnajdujemy je we wspomnianej książce Elżbiety Szczuki poświęconej Jerzemu Różyckiemu - geniuszowi, który krok po kroku rozszyfrował nie tylko Enigmę, ale też serce ukochanej. Po te wyjątkowe listy sięgnęła młodzież, przeplatając je pięknymi piosenkami, podkreślając miłosny nastrój i budząc wzruszenie publiczności.

Jerzy Różycki i Maria Barbara Majka pobrali się w 1938 r., a rok później urodził się ich syn Jan Janusz. Niestety, rodzinę rozdzieliła wojna, a w 1942 r. kryptolog zginął w katastrofie statku na Morzu Śródziemnym, w pobliżu Balearów.

Piątkowa uroczystość była okazją do podsumowania konkursów i turniejów zorganizowanych z okazji 100-lecia matury Jerzego Różyckiego.

Liceum zorganizowało konkurs matematyczno-informatyczny, którego wyniki wyglądają następująco:

• szkoły podstawowe: I miejsce - Wiktoria Ziętek, SP nr 280 w Warszawie, II - Bartosz Deluga, ZSP w Woli Mystkowskiej, III - Dorota Grabowska, SP nr 2 w Wyszkowie

• szkoły ponadpodstawowe, klasy młodsze: I miejsce - Franciszek Prusiński, I LO w Wyszkowie, II - Miłosz Kulesza, ZS nr 3 w Wyszkowie, III miejsce - Tymoteusz Dyl, I LO w Wyszkowie

• szkoły ponadpodstawowe, klasy starsze: I miejsce - Marcel Dzwonkowski, LO w Pułtusku, II - Aleksandra Suchocka, I LO w Wyszkowie, III - Jakub Grześkiewicz, I LO w Wyszkowie

Starostwo Powiatowe zaprosiło do udziału w konkursach wideo oraz plastycznym.

Konkurs Plastyczny „Włącz tryb geniusza” 

kat. A: I miejsce – Tymon Garbarczyk, SP nr 1 w Wyszkowie, II - Nadia Sarnacka, SP w Trzciance, III – Iga Rogulska, SP w Leszczydole Starym

Wyróżnienia: Wiktoria Wóltańska, Liliana Świderska, Kacper Łachacki, Magdalena Pawłowska

kat. B: I miejsce – Liliana Sokół, SP w Długosiodle, II – Maja Ruszczyńska, SP w Leszczydole Starym, III miejsce – Ignacy Sępkowski i Aleksandra Kuchta, SP w Leszczydole Starym

Wyróżnienia: Emilia Balcerak, Zofia Damętka

kat C: I miejsce – Elena Haczewska, SP nr 3 w Wyszkowie, II – Klaudia Sochaczewska, SP w Porządziu, III – Katarzyna Kęcka, SP w Długosiodle

Wyróżnienia: Maciej Skibiński, Wiktoria Ołdak, Nikola Piotrak

kat D: I miejsce – Piotr Szymczakowski, CEZiU „Kopernik”, II – Aleksandra Osowiecka, I LO, III – Wiktoria Gzowska, OS-W

Wyróżnienia: Kacper Frąckiewicz, Adam Kondraciuk, Maja Nowak

Konkurs na krótką formę wideo Challenge 1926: Matura Różyckiego

kat. A – Lena Ponichtera, SP w Długosiodle

kat. B – Maria Palasek, Oskar Falbowski, Igor Abramczyk, Julia Jachna, Julia Kuligowska z ZS nr 1

W mijającym tygodniu Jerzego Różyckiego odbył się m.in. turniej piłkarski Algorytm Cup:

I miejsce – I LO, II – CEZiU „Kopernik”, III miejsce – ZS nr 1

Uroczystość poprowadzili tegoroczni maturzyści Magdalena Szczytowska i Bartosz Wyszyński. Z egzaminem zmierzą się już za kilka dni. - Dla wielu z nas Jerzy Różycki jest prawdziwą inspiracją i przykładem wykorzystania wiedzy, współpracy i poświęcenia dla wspólnego dobra. Życzymy wszystkim tegorocznym maturzystom i uczniom ILO, aby te wartości towarzyszyły im przez całe życie – podsumowali.

Po części oficjalnej pod tablicą poświęconą Jerzemu Różyckiemu złożono kwiaty, a Elżbieta Szczuka poprowadziła spacer śladami Jerzego Różyckiego.