45 lat temu, 28 maja 1981 roku o godz. 4.40, w uroczystość Wniebowstąpienia Pańskiego, na chorobę nowotworową zmarł prymas Polski kardynał Stefan Wyszyński, zwany Prymasem Tysiąclecia. Przez 32 lata stał na czele Kościoła w Polsce. Beatyfikowany 7 czerwca 2020 r. Rodzinnie związany z ziemią wyszkowską i z gminą Zabrodzie.
Stefan Wyszyński urodził się 3 sierpnia 1901 r. w Zuzeli nad Bugiem. Był synem organisty Stanisława Wyszyńskiego (1876 - 1970), urodzonego we wsi Gać. Jego matka, Julianna z Karpiów (1877 – 1910) urodziła się w Fideście, oboje pochodzili z parafii Kamieńczyk. W latach 1903 – 1910 Julianna i Stanisław Wyszyńscy często z dziećmi przebywali latem w Fideście, u Antoniego Karpia, brata Julianny. Na cmentarzu w Kamieńczyku są pochowani dziadkowie Prymasa: Piotr i Katarzyna Wyszyńscy oraz Aniela i Adam Karpiowie. Piotr Wyszyński (1851-1902) urodził się w Skuszewie.
Stefan Wyszyński urodził się 3 sierpnia 1901 r. w Zuzeli nad Bugiem. Był synem organisty Stanisława Wyszyńskiego (1876 - 1970), urodzonego we wsi Gać. Jego matka, Julianna z Karpiów (1877 – 1910) urodziła się w Fideście, oboje pochodzili z parafii Kamieńczyk. W latach 1903 – 1910 Julianna i Stanisław Wyszyńscy często z dziećmi przebywali latem w Fideście, u Antoniego Karpia, brata Julianny. Na cmentarzu w Kamieńczyku są pochowani dziadkowie Prymasa: Piotr i Katarzyna Wyszyńscy oraz Aniela i Adam Karpiowie. Piotr Wyszyński (1851-1902) urodził się w Skuszewie.
Kardynał Wyszyński z ojcem Stanisławem
W latach 1912–1915 Stefan był uczniem znanego warszawskiego Gimnazjum Wojciecha Górskiego. Z powodu wojny w latach 1915–1917 uczył się w Łomży w męskiej szkole handlowej. W 1917 r. wstąpił do Niższego Seminarium Duchownego we Włocławku, a w latach 1920-1924 był klerykiem Wyższego Seminarium Duchownego (WSD). Święcenia kapłańskie przyjął 3 sierpnia 1924 r., w dniu swoich 23 urodzin. Mszę prymicyjną odprawił przez Cudownym Obrazem na Jasnej Górze. W 1929 r. ukończył Wydział Prawa Kanonicznego Uniwersytetu Lubelskiego, w tym samym roku obronił pracę doktorską „Prawa rodziny, Kościoła i państwa do szkoły”.
Od kiedy został księdzem, znacznie częściej kontaktował się z rodziną matki, bywał na uroczystościach rodzinnych, w kościołach w Wyszkowie i w Kamieńczyku. Obecni seniorzy z Kamieńczyka wspominają, że w latach 60. kardynał udzielał im sakramentu bierzmowania. Spotkania rodzinne często odbywały się w Kamieńczyku, podczas obiadów wydawanych na jego część po uroczystościach kościelnych. Spotkania takie odbywały się też w siedzibie prymasa w Warszawie. Znał prawie wszystkich swoich bliskich krewnych. Najczęstsze kontakty miał z ks. prałatem Stefanem Kośnikiem (pochowany na nadgórskim cmentarzu), wnukiem Antoniego Karpia, brata mamy prymasa.
Prymac Tysiąclecia w kościele św. Idziego
Po wybuchu II wojny światowej ukrywał się przed Gestapo, m.in. w Laskach k. Warszawy. W Powstaniu Warszawskim był kapelanem Armii Krajowej okręgu Żoliborz–Kampinos oraz kapelanem szpitala powstańczego w Laskach. Po wojnie wrócił do Włocławka, gdzie został rektorem tamtejszego Wyższego Seminarium Duchownego. Jednocześnie pełnił obowiązki proboszcza w dwóch podmiejskich parafiach.
4 marca 1946 r. ks. Stefan Wyszyński został mianowany biskupem lubelskim. Dwa i pół roku później, 12 listopada 1948 r., został nominowany na arcybiskupa metropolitę gnieźnieńskiego i warszawskiego, prymasa Polski.
W styczniu 1953 r. na konsystorzu w Rzymie ogłoszono nominację kardynalską dla prymasa Polski Stefana Wyszyńskiego, ale władze Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej nie zgodziły się na jego wyjazd do Rzymu. 25 września tegoż roku prymas został aresztowany przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa i internowany. Było to następstwo uchwalonego 8 maja 1953 r. na Konferencji Episkopatu Polski w Krakowie, z inicjatywy prymasa, listu do rządu (przeszedł do historii pod nazwą Non possumus), wyrażającego stanowczy sprzeciw wobec rażącego łamania przez rząd komunistyczny zawartych wcześniej porozumień. Kardynał był więziony w klasztorze w Rywałdzie k. Grudziądza, Stoczku Klasztornym na Warmii, Prudniku na Opolszczyźnie, Komańczy w Bieszczadach. W tym czasie opracował program odnowy życia religijnego w Polsce, zawarty w idei Jasnogórskich Ślubów Narodu. 26 października 1956 r. został zwolniony z internowania i powrócił do Warszawy. 28 października prymas objął urzędowanie i wrócił do swoich obowiązków duszpasterskich.
W latach 70. Stefan Wyszyński przyjeżdżał latem na wypoczynek do Gaju, do klasztoru Sióstr Benedyktynek Krzyża Chrystusowego, a wraz z nim ówczesny metropolita krakowski Karol Wojtyła.
Metropolita krakowski K. Wojtyła i prymas S. Wyszyński w Fiszorze, 1975 r.
Kard. Wyszyński był autorytetem moralnym, duchowym, współtwórcą przemian społecznych w Polsce. 1 stycznia 1979 r. Światowa Unia Chrześcijańskich Demokratów zgłosiła kandydaturę kard. Stefana Wyszyńskiego do Pokojowej Nagrody Nobla.
Stefan Wyszyński zmarł 28 maja 1981 r. Został pochowany w warszawskiej archikatedrze pw. Jana Chrzciciela, w krypcie biskupów warszawskich. Od 1 czerwca 1987 r. spoczywa w specjalnie dla niego wzniesionej kaplicy grobowej.
Pamięci Prymasa Tysiąclecia
Przy drodze Wyszków – Kamieńczyk stoi krzyż poświęcony Prymasowi Tysiąclecia, dla uczczenia jego szlaku na ziemi ojców.
Rondo na skrzyżowaniu ulic Pułtuskiej i gen. Józefa Sowińskiego w Wyszkowie nosi nazwę „Rondo kardynała Stefana Wyszyńskiego”.
W listopadzie 2019 r. we wsi Podgać stanął głaz i tablice upamiętniające rodzinę ks. kardynała Stefana Wyszyńskiego, a w szczególności urodzonego tu jego ojca Stanisława Wyszyńskiego.
Uroczystość odsłonięcia tablicy upamiętniającej rodzinę kardynała Wyszyńskiego
W październiku 2020 r. w Fideście, w pobliżu miejsca, gdzie przyszła na świat Julianna Wyszyńska z domu Karp, został odsłonięty i poświęcony pamiątkowy głaz.
Odsłonięcie gałazu w Fideście
Przy kościele w Kicinach (tę parafię erygował w kwietniu 1957 r. kard. Stefan Wyszyński) stoi pomnik Prymasa Tysiąclecia.
