Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił, w 100. rocznicę śmierci pisarza, rok 2025 Rokiem Stefana Żeromskiego - aby uczcić jego ogromny wkład w literaturę i kulturę polską. 9 grudnia w Miejsko-Gminnej Bibliotece Publicznej w Wyszkowie odbyło się seminarium popularnonaukowe „Wokół Żeromskiego”, w którym wystąpiło czworo prelegentów, a uczestnicy seminarium otrzymali pięknie wydaną (nakładem biblioteki) książkę z opowiadaniem Stefana Żeromskiego „Na probostwie w Wyszkowie”.
Pierwszą wykładowczynią była dr hab. Hanna Krajewska, dyrektor Archiwum Polskiej Akademii Nauk, prezes Towarzystwa Rapperswilskiego, prezes Polskiego Towarzystwa Archiwalnego. Wygłosiła referat „Stefan Żeromski w Rapperswilu. 1892-1896”. Do Rapperswilu (Szwajcaria) Żeromski przyjechał wraz z żoną Oktawią Rodkiewiczową z Radziwiłłowiczów w 1892 r. Podjął pracę w pierwszym na świecie polskim muzeum, był bibliotekarzem. Muzeum gromadziło zbiory dotyczące dziejów polskiej emigracji po powstaniu listopadowym i styczniowym. Pobyt w Rapperswilu, gdzie poznał m.in. mieszkających na emigracji uczestników powstania styczniowego, Gabriela Narutowicza i Juliana Marchlewskiego, miał duży wpływ na kształtowanie jego poglądów politycznych.
Kolejną wykładowczynią była dr Hanna Winogrodzka-Szaflik - prezes Towarzystwa Miłośników Piękna i Zabytków Konstancina im. Stefana Żeromskiego. Mówiła m.in. o willi „Świt” w Konstancinie-Jeziornie, którą w 1920 r. kupił Stefan Żeromski. Zamieszkał w niej z partnerką, młodszą o ponad 20 lat Anną Zawadzką i ich córką Moniką Żeromską, tu spędzali letnie miesiące, a na zimę przenosili się do Warszawy. W 2016 r. w willi zostało utworzone Muzeum Gminne Stefana Żeromskiego i Jego Rodziny, zamknięte w 2023 r. Obecnie dom wymaga remontu. Z ciekawostek wspomniała, że Stefan Żeromski swoje teksty pisał metalową stalówką. Pod koniec życia otrzymał wieczne pióro, ale nie był tym prezentem zachwycony. Stefan Żeromski zmarł 20 listopada 1925 r. w Warszawie. Jego pogrzeb, który odbył się 3 dni później, był wielką manifestacją narodową, uczestniczyło w nim kilkadziesiąt tysięcy osób. Pisarz spoczął na Cmentarzu Ewangelicko-Reformowanym w Warszawie.
Dodajmy, że Żeromski był związany z ideałami spółdzielczości swojej epoki. To on wymyślił nazwę SPOŁEM.
Stefan Żeromski, urodzony w październiku1864 r., dzieciństwo i młodość (1871- 1883) spędził w Ciekotach, wsi położonej w gm. Masłów pow. kielecki, gdzie jego ojciec był zarządcą majątku. Przyszły pisarz wyprowadził się z Ciekot po śmierci ojca i nigdy już tu nie wrócił. Obraz tej wsi utrwalił w powieściach „Ludzie bezdomni”, „Syzyfowe prace” i „Przedwiośnie”. W 2010 r. odtworzono dwór, w którym mieszkali Żeromscy, obecnie mieści się w nim muzeum pisarza. Podczas seminarium referat „Żeromski muzealny. Wokół miejsc kultywujących pamięć o pisarzu” wygłosił Wojciech Purtak, dyr. Centrum Edukacji i Kultury „Szklany Dom” w Ciekotach. Mówił m.in. o placówkach i muzeach poświęconych pisarzowi – w Ciekotach, Kielcach (był uczniem Męskiego Gimnazjum Rządowego), Nałęczowie, Konstancinie-Jeziornie, Warszawie.
Ostatnim prelegentem był burmistrz Wyszkowa Piotr Płochocki. Mówił o pobycie bolszewików i Żeromskiego na wyszkowskiej plebanii w sierpniu 1920 r. Stefan Żeromski był w Wyszkowie tylko jeden dzień, ale ten pobyt nabrał specjalnego znaczenia.
W finale konferencji jej uczestnicy otrzymali wydane w 2025 r. przez M-GBP książkowe wydanie „Na probostwie w Wyszkowie”. Zainteresowani mogą je kupić za 20 zł w sekretariacie biblioteki. Ta książka ma być początkiem serii wydawniczej.
Przypomnijmy, że „Na probostwie w Wyszkowie” jest relacją ze spotkania, które odbyło się na wyszkowskiej plebanii prawdopodobnie 19 sierpnia 1920 r., a uczestniczył w nim m.in. korespondent wojenny Stefan Żeromski. O pobycie kilka dni wcześniej na probostwie członków Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski (J. Marchlewski, F. Dzierżyński, F. Kohn) gościom opowiadał ks. kanonik Wiktor Mieczkowski.
Po części seminaryjnej można było obejrzeć wystawy „Żeromski w Rapperswilu” i „Rapperswil na dawnych kartkach”, przygotowane przez Towarzystwo Rapperswilskie i Archiwum PAN.
